بنر صفحه اصلی

یزد

شماي كلي اقتصادي استان

به دليل وجود معادن بزرگ سنگ آهن و معادن ديگر، يزد دومين استان معدني كشور محسوب شده كه البته داراي اشتغال بالايي است. وجود كارخانجات بزرگ فولاد و گندله سازي و نيز كارخانجات كاشي و نساجي موجب اشتغال بالايي در اين حوزه ها شده است. صنعت استان يزد به عنوان يكي از استان هاي صنعتي كشور محسوب ميشود به طوري كه ٤٥ درصد اشتغال استان و ٤٢ درصد از توليد ناخالص داخلي استان به بخش صنعت مربوط است. بيشترين ارزش افزوده بخش صنعت، حدود ١٥ درصد، مربوط به بخش معدن، ٨ درصد مربوط به توليد كاني هاي غيرفلزي و ٦ درصد آن مربوط به صنايع بالادستي و پايين دستي فولاد ميباشد. بيشترين اشتغال بخش صنعت، ١٠,٤ درصد مربوط به كاشي و لعاب، ٦,٤ درصد مربوط به معدن، ٥,٨ درصد مربوط به نساجي و پوشاك، ٤,٣ درصد مربوط به صنايع بالادستي فولاد، ٣,٩ درصد مربوط به صنايع فلزي (پايين دستي فولاد) و ١,٩ درصد مربوط به لاستيك و پلاستيك ميباشد. از عمده مشكلات اين بخش ميتوان به موارد زير اشاره نمود: عدم توسعه صنايع پايين دستي فولاد به اندازه صنايع بالادستي آن در استان، عليرغم اين كه پاك بوده و ميتواند اشتغال بالاي متخصصان و افراد ماهر استان را به ارمغان آورد.

کشاورزی

استان يزد، مقام اول در توليد روناس، مقام اول در توليد سرانه گوشت مرغ، رتبه اول در تعداد مجتمع هاي دامداري، مقام اول در توليد گوشت بلدرچين و كبك، مقام دوم در توليد محصولات گلخانه اي، مقام سوم توليد پسته، مقام چهارم توليد انار، مقام پنجم توليد زردآلو و قيسي و مقام هفتم توليد زعفران را دارد. 

خدمات

اين بخش در استان يزد، حدود ٤٦ درصد اشتغال استان و ٤٢ درصد از توليد ناخالص داخلي استان را به خود اختصاص داده است. اين بخش را ميتوان به بخشهاي مهم سلامت، گردشگري و صنايع دستي، فناوري اطلاعات، خدمات فني و مهندسي و اصناف تقسيم نمود. ٦,٤ درصد اشتغال رسمي استان در گروه خدمات فني و مهندسي، ٥,٨ در گروه سلامت، ٢,٣ در گروه گردشگري و صنايع دستي و ١,٥ درصد در گروه حمل و نقل و انبار قرار دارد. 


شناسايي و تحليل سيستمهاي اقتصادي و اجتماعي استان

ناحيه ١: قسمت شمالي استان با محوريت صنعتي و معدني شامل شهرستان هاي يزد، ميبد، اردكان، اشكذر و بافق وجود معادن بزرگ سنگ آهن در اردكان و بافق موجب ايجاد صنايع بالادست فولاد و ساخت فلزات اساسي در استان شده است به طوري كه در اشكذر، ١٠ واحد فولادي بزرگ و همچنين در اردكان و يزد نيز كارخانجات توليد فولاد داير و موجب ايجاد اشتغال بالا در استان شده اند، اما اين صنايع بالادستي بسيار آبخواه و آلاينده بوده و به دليل كارگر محور بودن موجب جذب مهاجرت زياد از ساير استانها شده است. در كنار اين صنايع، صنايع پايين دست فولاد نيز به صورت كارگاه هاي قطعه سازي وجود دارد كه افراد ماهر در آن مشغول به فعاليت هستند. توسعه اين صنايع در قالب ماشين سازي و توليد قطعات و تجهيزات فلزي ميتواند نيروي ماهر استان را جذب كرده و در عين حال، پاك و كم آبخواه ميباشد.


ناحيه ٢: قسمت مركزي، غربي و جنوبي استان با محوريت كشاورزي و دامداري در سالهاي اخير، تقريباً اكثر استانهاي كشور به دليل كمبود بارشها با كم آبي روبرو هستند. در اين ميان، استان يزد به شدت، با كمبود آب روبرو است به طوري كه پيشبيني ميشود در چند سال اخير بدون آب انتقالي در تامين آب شرب نيز با مشكل روبرو شود. در اين ميان، بسياري از زمينه اي زراعي كه آب نداشتند، خشك شده و بلا استفاده گرديدند.  بسياري از زمينه اي داراي آب نيز تغيير كاربري داده و به گلخانه تبديل شده اند به طوري كه بهره وري اين زمين ها ١٠ برابر و مصرف آب بسيار كم شده است. حدود ٩٠ درصد محصولات گلخانه ها، خيارسبز ميباشد كه به كشورهاي آذربايجان و تركيه صادر ميشود. بهره وري بالا در زمينه گلخانه ها موجب شده كه استان داراي مقام دوم در توليد محصولات گلخانه اي باشد. اكثر گلخانه ها در شهرستان هاي يزد، اشكذر و تفت ميباشد. كارگران در اكثر گلخانه ها اتباع افغاني هستند كه مالك احتياج به بيمه كردن آنها ندارد. همچنين حدود ٤٠ درصد كارگران گلخانه ها، زنان و به صورت غيررسمي هستند.


ناحيه ٣: قسمت مركزي استان با محوريت خدمات شامل شهرستان هاي يزد، ميبد، تفت، بافق و مهريز حوزه خدمات را ميتوان به بخشهاي مهم گردشگري، صنايع دستي و فرش دستباف، فناوري اطلاعات، سلامت، خدمات فني و مهندسي و اصناف تقسيم نمود كه بخش عمده اين فعاليتها در شهرستان يزد مستقر هستند. شهر يزد از ديرباز به عنوان دومين شهر تاريخي جهان، همواره گردشگران بسياري را به خود جلب كرده است. در سال ٩٦ ، شهر يزد به عنوان اولين شهر ايران در سازمان جهاني يونسكو ثبت شد كه خود نقش بسياري در جذب بيشتر گردشگران داخلي و خارجي دارد. شهرستان يزد به عنوان قطب گردشگري در استان مطرح بوده كه داراي بافت تاريخي ويژه و زيرساختهاي مناسب ميباشد. همچنين داراي صنايع دستي شاخص شامل زيورآلات طلا و نقره، كاشي هفت رنگ و نساجي (دارايي بافي، ترمه بافي، و...) است.


جمع بندي و پيشنهادات

استان يزد با اقتصادي مبتني بر صنعت و خدمات و با در نظر گرفتن تمامي مزيت ها و ويژگي هاي خاص در بخش هاي مختلف صنعتي و خدماتي به خصوص گردشگري در حال حاضر با نرخ بيكاري ١٢,٨ % وضعيت چندان مناسبي از اين منظر ندارد كه اطلاعات كامل تر در جداول ١ و ٤ آورده شده است. بنابراين گزارش حاضر با در نظر گرفتن جايگاه نهادهاي عرضه كننده نيروي كار از جمله سازمان فني و حرفه اي گه مي تواند نيروي كار مهارت ديده مورد نياز بازار كار و بخش تقاضاي استان را تا حد قابل توجهي تامين كند اهميت بسيار ويژه اي پيدا مي كند. براساس اطلاعات جمع آوري شده در سال ٩٥ ، تعداد فارغ التحصيلان مراكز دولتي و آزاد فني و حرفه اي، ٣٤٨٦٢ نفر بوده كه ٢١٩٨٠ نفر در مراكز دولتي و ١٢٨٨٢ نفر در مراكز آزاد آموزش ديده اند. از اين تعداد، ١٠٠٠٩ نفر در بخش صنعت، ١٧٢٨٣ نفر در بخش خدمات، ٢٧٧١ نفر در بخش كشاورزي و ٤٧٩٩ نفر در بخش فرهنگ و هنر فارغ التحصيل شده اند.  در تمام شهرستانهاي استان، بيكاران با تحصيلات عالي بيشترين سهم را دارند به طوري كه اين سهم از ٢٥ ( اشكذر) تا ٤٣ درصد (يزد و ميبد) متغير ميباشد. سهم بيكاران داراي تحصيلات عالي براي مردان از ٢١ تا ٣٤ درصد و براي زنان از ٣١ تا ٥٤ درصد در شهرستان ها متغير است. ٦٤ درصد بيكاران با تحصيلات عالي در شهرستان يزد قرار دارند.  به عبارتي بيشترين معضل بيكاري تحصيلكرده ها در مركز استان ميباشد. اين نكته كه طي ٥ سال گذشته سهم بيكاران تحصيل كرده افزايش داشته و سهم بيكاري افراد ديپلم كمتر شده، ناشي از چند مورد ميتواند باشد: اول اينكه اشتغال ايجاد شده مناسب افراد داراي تحصيلات ديپلم و يا پايينتر بوده؛ دوم اينكه طي ساليان گذشته و با ظرفيت ايجاد شده در دانشگاهها، افراد داراي ديپلم، مدرك كارشناسي گرفته اند؛ سوم اينكه افراد با مدرك كارشناسي توانايي و مهارت مناسبي ندارند. بنابراين استراتژيها بايد توسعه شبكه همكاري و توسعه فعاليتهاي دانش بنيان در شهرهاي يزد و ميبد (كه درصد بالاتر بيكار با تحصيلات عالي را دارد) متناسب با نوع صنايع را پوشش دهد. همچنين بايد برنامه توانمندسازي براي بخشي از بيكاران انجام شود. استراتژي ديگر توسعه حوزه خدمات به خصوص گردشگري با توجه به ذينفعان زياد آن است كه هم بيشتر براي بانوان اشتغال ايجاد مي كند و هم هزينه سرمايه گذاري كمتري دارد.