بنر صفحه اصلی

قزوین

شماي كلي اقتصادي استان

استان در درجه اول براساس یک محدودیت قانونی که همان الگوی استقرار واحدهای صنعتی در خارج از محدوده 120 کیلومتری تهران است رشد و توسعه نموده است. احداث شهر صنعتی البرز و شهرک های صنعتی جدید و قدیم ، کاسپین 1 که اکثریت غالب صنایع استان قزوین هستند، در شهرستان قزوین قرارگرفته اند.  به عبارتی وزن استقرار صنایع در نیمه شرقی استان که نزدیکی بیشتری با تهران داشته و ضمناً خارج ممنوعیت صنایع هستند بسیار بیشتر از سایر مناطق استان قزوین میباشد. سایر شهرک ها و نواحی صنعتی و واحدهای منفرد نیز عمدتاً در حاشیه و نزدیکی محورهای اصلی ارتباطی که دسترسی آسانتری به شبکه ارتباطی و سوخت و انرژی دارند، استقراریافته اند. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که توسعه صنعت در این استان همانند بسیاری از دیگر فعالیتها در ارتباط با استان تهران صورت میگیرد. همین امر موجب گردید که اشتغال عمده مردم کارمندی و کارگری باشد. استان قزوین علیرغم بالا بودن حجم تولیدات کشاورزی و صنعتی و حتی خدماتی نیاز به توسعه فعالیتهای بخش بازرگانی برای پشتیبانی از تولید از یک سو و عبور بخش عظیمی از کالاهای ترانزیتی از سوی دیگر دارد. اما بنا بر نزدیکی به شهر تهران و استفاده از زیرساختهای بازرگانی موجود در این کلانشهر، وجود سرمایه ی تهرانی ها در شهرک های صنعتی قزوین و همچنین ویژگی عبوری بودن این استان از توسعه فعالیتهای بازرگانی برخوردار نبود. بسیاری از محصولات )کشاورزی، تولیدی و خدماتی(  را به استانهای دیگر بدون برند صادر میشود. همچنین بازرگانان برای صادرات کالای خود گمرک تهران را ترجیح میدهند. به همین دلیل ممکن است آمار صادرات قزوین واقعی نباشد. به دلیل موقعیت جغرافیایی استان قزوین یعنی قرار گرفتن همجواری با شش استان، قرارداشتن در کریدور شرق-غرب و جنوب-شمال ، تمامی محصولات اعم از )صنعتی، دامداری و کشاورزی ( از قزوین عبور میکنند و این بدان معناست که استان قزوین به عنوان HUB منطقه، بیشتر وظایف توزیع محصولات به استانهای اطراف را دارد. تنوع شرایط اقلیمی و توپوگرافی در استان و وجود گستره مراتع سردسیر و گرمسیر در استان که امکان کوچ دام را برای بهره گیری از محدوده های ییلاقی و قشلاقی فراهم نموده است، موجب شده تا دامداری گسترده )سنتی(، در ترکیب با زراعت و باغداری در مناطق روستایی استان از رواج زیادی برخوردار باشد و اهمیت قابل توجهی در اقتصاد روستایی داشته باشد. درعین حال دامداری متمرکز )صنعتی و نیمه صنعتی(  نیز به دلیل روند تخریب مراتع ازیک طرف و همجواری استان با بازار هجده میلیونی مصرف کننده کشور)استان های البرز و تهران( از طرف دیگر، به سرعت رو به رشد بوده و همیشه از استان های پراهمیت در تولید محصولات لبنی و دامی بوده است. محدوده شهرستان های بوئین زهرا و قزوین قلمرو اصلی دامداری استان هست. بیشترین واحدهای دامداری متمرکز در سه زمینه پرورش گاو شیری، پرواربندی گوساله و پرواربندی بره به دلیل نزدیکی به بازار انبوه تهران و استفاده از شبکه های سریع ارتباطی شهرستان آبیک و در طول محور ارتباطی تهران-قزوین استقراریافته اند. در زمینه پرورش گاو شیری و تولید شیر و لزوم تسریع در رساندن محصول به بازار مصرفی به همان دلایل ذکرشده، شهرستان های قزوین و بوئین زهرا که بعد از آبیک در فاصله های نزدیکتری به تهران قرار دارند، در رتبه های بعدی قرار میگیرند.


خدمات

این بخش از اقتصاد از سال 80 تا 95 دائما روند صعودی داشته است و حدود 38 درصد از تولید استان و بیش از 45 درصد از شاغلان استان را شامل میشود. مشاغلی همچون آموزش، اصناف، دلالان و بنک داران، بیمارستان ها و بخش های مربوطه، گردشگری و هتل داری، بازرگانی، بانکداری، بیمه، حمل و نقل، ارتباطات، فعالیت در دستگاههای خصوصی یا دولتی، نگهداری از کودکان، سینما بخش های اصلی خدمات استان را تشکیل میدهند. مسائلی همچون نزدیکی به تهران، قیمت های مناسب اراضی و ملک، قرارگرفتن بر سر راه ابریشم، همجواری با شش استان، تاریخی بودن شهر قزوین و همچنین شهرک های صنعتی موجود مشاغلی همچون واسطه گری، بنک داری، بازرگانی و لجستیک، آموزش عالی، حمل و نقل و انبارداری و گردشگری را پراهمیت کرده است. در حال حاضر حدود 15000 نفر در بخش حمل و نقل استان اشتغال دارند. گردشگری، انبارداری و بازرگانی در مراحل اولیه رشد خود بوده و متناسب با ظرفیت موجود در استان توسعه نیافته اند و در صورت برنامه ریزی و سرمایه گذاری توانایی ایجاد اشتغال بسیار زیادی را خواهند داشت.

کشاورزی

روزگاری قدیم عمده درآمد مردم شهر قزوین از طریق باغداری و زراعت تامین میشد. به طوری که هنوز باغ های سنتی شهر قزوین در اطراف شهر گواه بر این واقعیت اند. بیشترین درصد مختص به بخش باغداری و زراعت می باشد که محصول خروجی انواع محصولات گندم، جو، یونجه، زعفران، چغندر قند، عدس، لوبیا، سیب زمینی، تره بار، هندوانه، زیتون، ذرت، پسته، زیتون، گیلاس، سیب، هلو، زردآلو، گردو، انگور، فندق و زالزالک در سطح وسیعی می باشد. این تنوع محصولات حاکی از موقعیت های متفات آب و هوایی و اقلیمی دز استان می باشد. به سبب وجود زمین های حاصلخیز و دسترسی به آبهای سطحی و زیر زمینی، پرورش بیش از 33 گونه انگور در تاکستان های قزوین به شهرت کشاورزی استان افزوده است وکشمش قزوین بعنوان یکی از فراورده های انگور از جایگاه ویژه ای در کشور برخوردار است. یکی دیگر از فعالیتهای بخش کشاورزی در این استان دامداری است که از موقعیت مناسبی برخوردار است و به دو شکل صنعتی و سنتی رواج دارد. علاوه بر این به دلیل افزایش نیاز مردم منطقه و استانهای مجاور به گوشت سفید و تخم مرغ، مراکز پرورش طیور بسیاری نیز در سطح استان تاسیس شده اند . 


صنعت

 در سالهای اخیر صنعت در استان قزوین به دلیل سرریز شدن سرمایه های استان تهران و البرز در این استان به واسطه ممنوعیت احداث واحد صنعتی در شعاع 120 کیلومتری تهران و همچنین رویکرد صنعتی مسئولان استان از رشد و توسعه خوبی برخوردار بوده است اما نکته ای که در صنعت استان وجود دارد پراکندگی بسیار زیاد در انواع صنایع شکل گرفته است به گونه ای که میتوان گفت استراتژی خاصی برای توسعه صنعت در استان مشاهده نمیشود به طوری که نزدیک 4000 هزار کارگاه با بیش از 1000 نوع محصول در استان تولید میشود. استان قزوین در تولید بسیاری از محصولات باغی از جمله انگور، فندق، زیتون و گیلاس جزء سه استان برتر میباشد. همچنین در فعالیتهای دامداری و مرغداری، همواره جایگاه دوم یا سوم در سطح کشور را به خود اختصاص داده است. از سوی دیگر بخش صنعت نیز از فعالیتهای دارای مزیت نسبی میباشد. به ویژه صنایع کاشی و سرامیک، و صنعت شیشه به دلیل وفور معادن سیلیس و سایر کانیهای غیرفلزی و صنایع مواد شیمیایی و تولیه مواد شوینده و بهداشتی در استان قزوین از فعالیتهای دارای مزیت محسوب میشوند. بالا بودن سهم این بخش ها در اقتصاد استان نیز حاکی از انطباق ساختار اقتصادی استان با وجود مزیت اقتصادی در این بخش ها میباشد. این بخش از اقتصاد استان، ظرفیت 35 درصدی از اشتغال استان را به همراه 40 درصد ارزش افزوده در بر گرفته است. این نشان دهنده آن است که بخش صنعت استان قزوین هم همانند صنعت کشور از بهره وری پایینی برخودار است که مطابق با نظر کارشناسان اقتصادی بهره وری صنایع کشور حدود 25 درصد پیش بینی میشوند. از طرف دیگر با توجه به قدیمی بودن تجهیزات صنایع استان و نیاز به انتقال تکنولوژی سهم اشتغال در این بخش توانسته است سهم خوبی از آن خود نماید.در سمت عرضه نیروی کار دانشگاه ها با سهمی برابر 30 درصد و سازمان فنی حرفه ای با سهمی برابر 51 درصد، تقریبا مطابق با روند صنعتی شدن استان قزوین دانش آموخته فنی مهندسی تربیت کرده اند. اما نکته ای که در اینجا نیاز است ذکر شود آن است که مساله بومی بودن و همچنین ارتباط این مراکز با صنعت بسیار مهم است که متاسفانه تا به حال بررسی نشده است.

روند و نقاط عطف اقتصاد و اشتغال استان

استان قزوین از دیرباز به عنوان یک استان صنعتی شناخته میشود و به دلیل جایگاه جغرافیایی و نزدیکی به پایتخت بسیاری از کسب و کارهارا در خود جای داده است. استان قزوین شاید در هیچ بخشی رتبه اول تا سوم را نداشته باشد، اما پتانسیل های بالفعل و بالقوه ای دارد دارد که میتواند به سمت توسعه حرکت نماید. زیر با بررسی شاخص های مختلفی همچون ناحیه جغرافیایی، سواد، بهداشت، آب و هوا، شاخص های صنعت، تنوع زیست بوم، نیروی جوان، پتانسیل های کشاورزی نسیب به سایر استان ها وضعیت مطلوبی دارد. لذا به منظور حرکت به سمت توسه پایدار نیازمند سازوکار منطقی دارد. شروع فرآیند صنعتی شدن استان قزوین به قبل از انقلاب برمیگردد که با فرآیند ایجاد شهر صنعتی البرز در یکی از حاصل خیز ترین خاک های کشور )دشت قزوین( آغاز میشود. همچنین همین روند در طی چهل سال انقلاب ادامه پیدا کرد و در حال حاضر قزوین به عنوان یکی از استان های صنعتی کشور شناخته میشود. در سال های اخیر به واسطه همین صنعت، مهاجرت های بسیاری از روستاها و همچنین استان های همجوار همچون گیلان، زنجان و همدان شکل گرفت. رویداد مهم تاریخی دیگری که در قزوین میتوان نام برد، استان شدن آن است که قبل از سال 78 قزوین یکی از شهرستان های زنجان بود که بعد از سال 78 ، قزوین از لحاظ ساختار تقسیم بندی سیاسی به استانی مستقل تبدیل گردید. عاملی دیگری که قابل چشم پوشی نیست، همجواری قزوین با پایتخت و قرارگرفتن قزوین در مسیر جاده ابریشم )کریدور شرق به غرب( می باشد. همین امر سبب شده که کسب و کار هایی در بخش های مختلف )خدماتی، کشاورزی و صنعتی(  در مسیر اتوبان تهران- قزوین ایجاد گردند. به عبارتی این کسب و کارها از شهرستان آبیک در شرق استان قزوین آغاز و تا تاکستان در غرب استان قزوین ادامه دارند. از جمله این کسب و کارها میتوان به احداث شهرک های صنعتی کاسپین 1 و 2 و همچنین مراکز کشت و صنعت آبیک و دامداری نام برد. لذا تنوع تولیدی استان قزوین بسیار زیاد می باشد. همین روند در مسیر شمال به جنوب و یا برعکس بیشتر از جنس خدماتی بوده است که ماحصل آن ایجاد شهرک های صنعتی بوئین زهرا و تاکستان و کوهین نام برد. قزوین در دوره صفوی پایتخت کشور بوده، و یکی از میراث تاریخی کشور به حساب می آید و دارای آثار باستانی فراوانی می باشد. اما متاسفانه بخش گردشگری استان نتوانسته همچون صنعت آن توسعه یابد. مسافران بسیاری از استان هر ساله عبور مینمایند، ولی مقصد اکثر آن ها قزوین نیست. از طرف دیگر زیرساخت مناسبی هم در استان جهت جذب تمامی این مسافران وجود ندارد. البته در سال های اخیر اقدامات بسیاری در این حوزه انجام شده که بازهم میتوان گفت کافی نیست. لذا قزوین از لحاظ آثار تاریخی رتبه نخست در کشور را دارد ولی متاسفانه در حوزه جذب گردشگر به مقصد قزوین جز رتبه مناسبی ندارد ولی از حیث ورود مسافر رتبه 7 را در کشور دارد.


با توجه به تقسیم بندی استان قزوین بارویکرد سیستمی، هر یک از نواحی مزیت های نسبی در جریان اقتصادی استان کسب کرده اند. همچنین در هریک از نواحی بخشی از اقتصاد در حال جایگزین شدن با بخش دیگر است. به عنوان مثال منطقه شماره 1، قطب باغداری و زراعت در بعضی محصولات همچون فندق، گیلاس، زیتون و برنج، عدس، لوبیا و انار بوده که در سال های اخیر نیز در این بخش رشد داشته اند. لذا نهاد آموزشی و مهارتی اهمراه با این جریان نتوانسته اند رشد کنند. همین مساله مصداق حوزه گردشگری از بخش خدمات نیز میشود. منطقه شماره 2، به لحاظ قرارگیری در مسیر کریدور شرق به غرب و شعاع 120 کیلومتری از پایتخت در صنت و خدمات رشد بسیاری داشته و رونق کشاورزی در این منطقه رو به افول می باشد که عملکرد سازمان فنی حرفه ای و نهاد آموزشی  در این منطقه در هر دوحوزه ت حدی مطلوب بوده است. اما نکته قابل توجه غیر بومی بودن بسیاری از دانش آموختگان در استان می باشد که بایستی من بعد مورد توجه قرارگیرد. مسئولین حوزه حمل و نقل، حدود 15000 نفر راننده حرفهای در این ناوگان مشغول به کار و 79 شرکت حمل و نقل در استان مشغول به فعالیت هستند که حدود 5 درصد از شاغلین استان را به طور مستقیم تشکیل میدهند از طرفی دیگر به دلیل تصویب ممنوعیت تاسیس مراکز دانشگاهی و آموزشی غیرانتفاعی در استان تهران قبل از استان شدن البرز، بخشی از خدمات نیز در مراکز آموزشی استان شکل گرفته و اشتغال استان را به خود اختصاص داده است. منطقه شماره 3 که مناطق جنوبی استان را شامل میشود نسبت به میانگین توزیع اشتغال در بخش های مختلف اقتصادی استان که بخش صنعت و خدمات است، همراستا نبوده و روند رشد آن به دلیل روستایی بودن بافت منطقه در حوزه کشاورزی و صنعت رشد کرده است. لذا سازمان فنی حرفه ای بخصوص مراکز آزاد در این منطقه حضور کافی نداشته اند.

جمع بندی و پیشنهاد

گزارش حاضر تحت عنوان تحلیل مهارتی نیروی کار مبتنی بر دینامیک اشتغال با هدف تحلیل وضعیت عرضه نیروی کار توسط سازمان فنی و حرفه ای به عنوان یکی از مهمترین نهاد های عرضه کننده نیروی کار آموزش دیده و همچنین تطابق آن با تقاضای بازار کار تهیه و تدوین شده است. در این گزارش ضمن بهره مندی از اطلاعات، آمار و مستندات رسمی موجود از جمله گزارش عملکرد فنی و حرفه ای و گزارش دینامیک اشتغال استان و... از مطالعات میدانی و مصاحبه های حضوری جهت افزایش هر چه بیشتر کیفیت گزارش استفاده شده است. در تمام بخش های گزارش مراجع مورد استفاده و نتایج تحلیل های میدانی به تفصیل آورده شده است.  همانطور که پیشتر نیز ذکر گردید به دلیل نزدیکی استان قزوین به پایتخت و همجنین حفظ شعاع 120 کیلومتری از پایتخت؛ اقتصاد استان قزوین مبتنی بر هر سه بخش صنعت و خدمات و کشاورزی می باشد که با در نظر گرفتن تمامی مزیتها و ویژگی های خود در حال حاضر با نرخ بیکاری بالا وضعیت چندان مناسبی از این منظر ندارد. بنابراین گزارش حاضر با در نظر گرفتن جایگاه نهادهای عرضه کننده نیروی کار از جمله سازمان فنی و حرفه ای اهمیت بسیار ویژه ای پیدا میکند. در سال 96 ، تعداد فارغ التحصیلان در 172 مرکز آزاد فنی حرفه ای برابر با 7235 نفر است که از این تعداد 6586 در بخش خدمات، 507 نفر در بخش صنعت، 132 نفر در بخش کشاورزی و 10 نفر در بخش فرهنگ و هنر آموزش دیده اند. نکته مهم آن است که از بین این افراد آموزش دیده حدود 84 درصد آن ها در سه بخش پوشاک، فناوری اطلاعات و مراقبت و زیبایی آموزش دیده اند. این درحالی است که 60 درصد آموزشگاه های استان در شهرستان قزوین متمرکز اند و شهرستان محرومی همچون آوج فقط 1 درصد از آموزشگاه های خصوصی را شامل میشود. همچنین مشاهده میگردد که عمده آموزش های داده شده هیچ گونه سازگاری با رسته های اولویت دار استان قزوین ندارد.