بنر صفحه اصلی

خوزستان

شماي كلي اقتصادي استان

در طی 100 سال گذشته به واسطه کشف نفت در استان خوزستان و ساخت سدهای عظیم ذخیره سازی آب و نیز ایجاد بندر امام برای صادرات و واردات کالا، تحولات شگرف جمعیتی در این استان به وقوع پیوسته است. در این راستا گسترش شهرنشنی و مهاجرت عظیم مردم از روستا به شهرها اتفاق افتاده است که در حال حاضر اکثر شهرهای بزرگ دچار پدیده حاشیه نشنی و فقر و به طبع آن مشکلات اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی هستند. با شروع جنگ تحمیلی و تداوم آن در 8 سال نیز بافت شهرها و روستاهای استان دچار تغییرات ناشی از مهاجرت کسانی شد که مستقیماً درگیر جنگ بودند. این آسیب اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در شهر های دزفول، خرمشهر و آبادان نمایان است. جاذبه های صنعت نفت و صنایع وابسته به آن باعث ایجاد مناطق جدید شهری در استان خوزستان شده است. البته در بسیاری از نقاط استان که نقاط شهری برای استخراج نفت و انتقال نفت و گاز توسط خطوط لوله به مراکز مورد هدف بوده است، بعد از بهره برداری، جاذبه های شهری هم در این مناطق از بین راته و یا کمرنگ شده است. با توجه به بررسی های صورت گرفته و با در نظر گرفتن توانمندی ها اقتصادی ،اجتماعی و پتانسیل های موجود ، استان خوزستان به چهار منطقه تقسیم می شود ، به طوری که روستاها و شهرستانهای مشابه از لحاظ جغرافیایی و اقتصادی در یک یا چند منطقه طبقه بندی می شوند.

-1 ناحیه شمالی استان خوزستان شامل شهرستانهای دزفول، اندیمشک، شوش، شوشتر، لالی، گتوند، اندیکا با محوریت کشاورزی )زراعت و باغداری(.

-2 ناحیه مرکزی استان خوزستان ، شامل شهرستانهای اهواز، ایذه، مسجد سلیمان، باغ ملک، هفتگل ، باوی، دشت آزادگان، حمیدیه، هویزه، رامهرمز، کارون با محوریت صنعت، کشاورزی و خدمات.

-3 ناحیه جنوبی استان شامل شهرستانهای آبادان، خرمشهر، شادگان، ماهشهر، بندر امام، هندیجان، رامشیر، بهبهان، امیدیه، آغاجری با محوریت صنعت و خدمات)خدمات بندری(.

-4 ناحیه جنوب شرقی شهرستان بهبهان : با محوریت کشاورزی)دامپروری و خرما(


کشاورزی

طی سالهای اخیر استان خوزستان با کم آبی و خشکسالی مواجه شده است و با توجه به این محدودیت منابع آبی، و سیستم سنتی آبیاری که آب را در کرت های کشاورزی رها میکنند، میتوان انتظار داشت که محصولی بیشترین فایده و نفع را برای استان دارد که حداکثر بهره وری را از زمین و آب دارد که طبق این آمار بیشترین بهره وری بخش زراعی استان مربوط به سبزیجات به خصوص سیب زمینی و یونجه بوده است. از اصلیترین امکانات و قابلیتهای توسعه استان خوزستان که میتوان به آن اشاره کرد، جاری بودن بخش عظیمی از آبهای سطحی کشور و وجود رودخانه های پرآب و دائمی در آن و برخورداری از سدهای عظيم و متعدد احداث شده یا در حال احداث در مناطق مختلف استان و امکان استفاده چندمنظوره از آنها به منظور توسعه بخش های کشاورزی، شیلات، انرژی و تأمین آب شرب است. از دیگر امکانات استان وجود منابع قابل توجه خاک و پوشش گیاهی، برخورداری از اقلیم مناسب و امکان کاشت و برداشت سه نوبت محصولات کشاورزی در بخش وسیعی از استان، وجود نخلستان های وسيع در سطح استان و قابلیت چشمگیر توسعه فعالیتهای کشاورزی و صنایع جانبی در این زمینه است، وجود ذخایر با ارزش آبزیان، بنادر صيادی، ناوگان صيادی و مجتمع های بزرگ پرورش ماهی و ميگو و مجتمع های دامپروری، برخورداری از عرصه های مستعدکشت علوفه و برخورداری از 9 واحد بزرگ کشت و صنعت نيشکر با وسعت حدود 90 هزار هکتار و صنایع متعدد و متنوع وابسته به آن، از دیگر قابلیتها و ظرفیت های استان است که نقش بسزایی در توسعه و پیشرات این منطقه دارد. برخورداری از مراکز آموزش عالی و نیروهای متخصص و خبره در بخش کشاورزی، برخورداری از نیمی از مساحت تالابهای بین المللی و ارزشمند کشور و... نیز در مجموع زمینه بسیار مناسبی برای پیشرات همه جانبه فعالیتهای کشاورزی، مرتعداری، دامپروری، شیلات و آبزیان، دام و طیور و...  شرا برای استان فراهم آورده است. بزرگترین توليد کننده خرما در سطح کشور و سرمایه گذاری بر روی این محصول و صنایع تبدیلی آن از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابر نظارت کارشناسی پذیرفته شده بسته به نوع درخت خرما هر درخت سالیانه حدوداً 20 تا 30 کیلو خرما میدهد. در حال حاضر ظرایت تولید خرما در استان معادل 120000 تن میباشد که در صورت ایجاد اصلاحات لازم در کاشت و داشت و برداشت درآمد و جذب سرمایه و ترغیب سرمایه گذاران در هیات سرمایه گذاری ارز فراوانی را نصیب کشور خواهد داشت.

صنعت

استان خوزستان در بخش صنعت و با شکل گیری صنایع مادر با کارکرد ملی، صنعت نفت و گاز و پتروشیمی در استان بیشترین اشتغال را به خود اختصاص دادند و در روند صنعتی شدن استان این صنایع نقش مهمی را ایفاء کردند. پس از اکتشاف نفت در قرن اخیر و تشکیل واحد های صنعتی مرتبط با صنعت نفت و گاز، استان خوزستان را در این سال ها از استان کشاورزی محور به صنعت محور تبدیل نموده است. 


علاوه بر صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و فولاد، به دلیل قابلیت های ویژه استان در بخش کشاورزی ، احداث صنایع تبدیلی کشاورزی به خصوص صنایع وابسته به 9 واحد بزرگ کشت و صنعت نیشکر در منطقه ، امری ضروری است و موجب افزایش قابلیت های استان خواهد شد. 

-اهواز، مرکز صنایع پاش نفت و گاز در خوزستان و تمامی مناطق نفت خیز در جنوب، غرب و شرق ایران است. پالایشگاه آبادان و پتروشیمی بندر امام و پتروشیمی ماهشهر از جمله صنایع وابسته به نفت در این استان هستند.

-گرمای بیش از حد و تمرکز صنایع بزرگ در استان خوزستان باعث شده است که این استان پس از استان تهران بزرگترین مصرف کننده انرژی در ایران باشد و به نوعی بستری برای توسعه نیروگاه های حرارتی و گازی استان را فراهم آورد که نیروگاه های حرارتی و گازی عبارتند از رامین، زرگان، آبادان، خرمشهر و فجر.

- 200 شرکت سازنده قطعات صنایع نفت ، گاز و پتروشیمی در زمینه تولیدات قطعات مختلف درون چاهی و سرچاهی ، پمپ ، کمپرسور ، توربین ، سازه های حفاری ، مخازن ، شیرآلات صنعتی و قطعات عمومی در قالب تجهیزات نفتی در استان خوزستان فعال می باشند

- تاسیسات فولادی و ذوب آهن

-همجواری خوزستان با بازارهای مصرف جهانی )کشورهای حاشیه خلیج فارس(

- سازمان منطقه آزاد تجاری صنعتی اروند )آبادان- خرمشهر(

- منطقه آزاد اروند در شمال غربی خلیج فارس

-خوزستان ازطریق خلیج فارس به کشورهای عربی منطقه وهمچنین تمام دنیا مرتبط است.  دسترسی آسان وسریع به آبهای بین المللی ازطریق بنادر بزرگ امام، ماهشهر، آبادان و خرمشهر و بنادر کوچک دیگر که ظرفیتی معادل 28 میلیون تن دارند، هزینه های واردات ماشین آلات و مواد اولیه ، همچنین صادرات محصولات تولیدی خوزستان را بشدت کاهش داده وسرمایه گذاری در بخشهای مختلف اقتصادی استان را پربازده نموده است.

- وجود 9 طرح بزرگ کشت وصنعت نیشکر و صنایع جانبی 

- با وجود 31000 هکتارنخیلات که سالیانه 120 هزارتن خرمای مرغوب تولید میکنند مزیتی است که با استفاده از آن و سرمایه گذاری درصنایع جانبی وتبدیلی می توان ارزش افزوده بالایی ایجاد و ازمحل صادرات و فروش این تولیدات در بازارهای بین المللی ارزمناسبی واردکشور نمود .هم اکنون ظرفیت واحدهای جانبی این محصول حدود 1505 تن و مجموع ظرفیتهای طرحهای با پیشرفت اجرایی بالای 20 درصد حدود 41000 تن است.

-منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر و 2300 هکتار منطقه آزاد صنعتی آبادان وخرمشهر با وجود تسهیلات ویژه این مناطق برای صادرات محصولات صنعتی و واردات مواد اولیه ، مزیت دیگر این استان برای سرمایه گذاری دربخش صنایع میباشند.

- کارخانجات ذوب و فولادسازی و محصولات آهنی و فولادی و لوله سازی ازجمله مجتمع فولاد ، نورد و لوله اهواز ، سپنتا ، فولاد کاویان ، لوله سازی خوزستان و راکتور سازی زمینه ساز ایجاد صنایع پایین دست فلزی در استان است . ضمن آنکه صنایع بزرگ کانی غیر فلزی مثل کارخانه سیمان خوزستان ، کارون و بهبهان نیز زمینه ساز طرحهای جانبی می باشند.

-صنایع شیمیایی ، پتروشیمی وپالایشگاه نیز در خوزستان جایگاه رفیعی دارند . حدود یک دوم کل محصولات پتروشیمی کشور در این استان تولید می شوند . ضمن آنکه واحدهای بزرگی در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر در حال اجرا می باشند که رتبه استان را ترفیع خواهند باشید . پالایشگاه آبادان نیز روزانه 54 هزار تن تولید انواع فرآوردهای انی نیاز استان در این زمینه را مرتفع می سازد.

- با توجه به نقش تجارت الکترونیکی و فناوری اطلاعات در جذب سرمایه گذاری خارجی وصادارات صنعتی ، شرکت شهرک های صنعتی استان اقدام به ایجاد یک برج نرم افزاری به مساحت 10 هزار متر مربع نموده است که توان استقرار وسازماندهی واحدهای مهندسی وانفورماتیکی جهت توسعه اناوری اطلاعات ( IT ) وخدمات رسانی به صنایع مختلف را دارد.

- با به ثمر رسیدن طرح اتصال راه آهن سراسری)از طریق خرمشهر-  بصره( به راه آهن عراق می توان صادرات محصولات صنعتی به عراق را جزو برنامه های مهم اقتصادی استان وکشور قرار داد. ضمن آنکه ازطریق دریا علاوه بر آنکه امکان تردد کشتی های تجاری بین خوزستان و دنیا وجود دارد ، به وسیله کشتی های حاشیه خلیج فارس را دارند، ارتباطات بین خوزستان واین کشورها تقویت خواهد شد.


خدمات

در مقایسه با بخشهای تولیدی استان، بخش خدمات، عموماً رشد داشته است و در این میان رشد زیربخش خدمات بازرگانی، بسیار چشمگیر بوده است. در بخش خدمات سه زیربخش شامل عمده فروشی، خرده فروشی، حمل ونقل و ارتباطات و خدمات مالی، ملکی و بیمه و لجستیک و انبار داری در بخش بنادر و اسکله ها که در مجموع تشکیل دهنده زیربخش بازرگانی می باشند، بیشترین رشد را از لحاظ سهم از کل شاغلان بخش خدمات داشته اند. استان خوزستان دارای 96227 واحد صنفی در رسته های تولیدی، توزیعی و خدمات انی می باشد، از این واحدهای صنفی 417 اتحادیه دایر گردیده است که در 1721 رسته مشغول به فعالیت میباشند. شهر اهواز با 22990 واحد دارای بیشترین واحد صنفی در میان شهرستانهای استان خوزستان میباشد. بر اساس شرایط جغرافیایی استان و مرز گسترده با کشور عراق و دسترسی به آبهای آزاد خلیج فارس، توسعه بخش خدمات در منطقه قابل توجیه است.کیلومترها مرز آبی در خلیج فارس و وجود بندرهای تجاری آبادان، خرمشهر ، امام ، هندیجان وشادگان و داشتن بندر صادراتی و کیلومترها مرزخاکی با کشور عراق و داشتن دو پایانه صادراتی) چذابه و شلمچه( موجب مزیت بخش تجارت و بازرگانی و حمل و نقل استان خوزستان شده است. در این زمینه اگر چه منطقه آزاد تجاری اروند به محوریت شهرستان های آبادان و خرمشهر شکل گرفته است و دولت با گذاشتن مشوق ها و معافیت های مالیاتی درصدد ایجاد بسترهای لازم است.


روند و نقاط عطف اقتصاد و اشتغال استان

با بررسی سیر تحول اقتصادی استان خوزستان در صد سال اخیر با اکتشاف نفت و گاز در استان خوزستان ، شاهد تغییرات اساسی و دگرگونی های ژرف و عمیقی در تمامی ابعاد زندگی ،اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی هستیم و به طبع گسترش این صنعت در استان ، در بیشتر صنایع موجود کارکردهای ملی برای استان تعریف و پیاده سازی شد. با سرعت گرفتن تحولات در دهه های اخیر و نیز وقوع جنگ تحمیلی اوضاع اقتصادی ،فرهنگی و اجتماعی مناطق استان نیز دچار تغییر اساسی در مواجه با کار کرد های اصلی و نقش های قبلی ملی شدند. به طور مثال بندر خرمشهر و بندر امام به دلیل درگیر شدن در جنگ ناخواسته بسیاری از فرصت های پیشرفت را از دست دادند و به جای آن بندر شهید رجایی در بندر عباس رشد نمود. همچنین در باش صنعت نفت و گاز نیز تنها بحث اکتشاف و بهره برداری این صنعت در استان شکل گرفت و اکثر صنایع وابسته به جز پتروشیمی رونق چندانی پیدا نکرد. در چند سال اخیر وقوع پدیده ریزگرد ها و نبود زیر ساخت های لازم نیز مزیت بر علت شده است تا نخبگان و متمکنان استان را به سوی دیگر مناطق کشور بخصوص پایتخت ترک نمایند و در این زمینه هم منابع فکری و هم منابع مالی عظیمی از استان خارج شده است. با این شرایط هنوز در استان پتانسیل های فراوان و قابل اتکاء ای وجود دارد که با منسجم نمودن و بهره برداری درست تر از آنها می توان در سال های آتی به جایگاه ملی و کارکردهای بهتر در کشور دست یافت. نهایتا پویایی های اشتغال شکل گرفته از گذشته تا به امروز منجربه سه عامل زیر شد:

-1 ادغام یافتگی کسب و کارها در مراحل پیشین در مقایسه با دیگر استان ها )خدمات، کشاورزی و صنعت(

-2 شوک ریزش کشاورزی و ارتباط عمیق آن با صنعت

-3 تولیدات خام با ارزش افزوده کم و شکل گیری صنایع پایین دستی به صورت ضعیف


میتوان اقتصاد شکل گرفته در استان را به چهار منطقه کسب وکاری تقسیم کرد:

 1. ناحیه شمالی استان شامل شهرستانهای دزفول، اندیمشک، شوش، شوشتر، لالی، گتوند، اندیکا با محوریت کشاورزی و خدمات

 2. ناحیه مرکزی استان خوزستان شامل شهر اهواز با محوریت صنایع، تردد و ترانزیت کالا و خدمات

 3. ناحیه ساحلی و بندری جنوب خوزستان شامل شهرستانهای آبادان، خرمشهر، شادگان، ماهشهر، بندر امام، هندیجان، رامشیر، امیدیه، آغاجری می باشد . سومین منطقه از استان خوزستان به محوریت صنعت )نفت و گاز و پتروشیمی ( و خدمات )بازرگانی و بندری ( کشاورزی )شیلات و خرما(

4. ناحیه جنوب شرقی استان شامل شهرستان بهبهان با محوریت کشاورزی و صنعتی

جمع بندی 

ارتقای جایگاه این مراکز و تقویت آنها، وضعیت آموزش ها در رسته ای اولویت دار نیز بهبود یافته. افزایش بهره وری را شاهد خواهیم بود. به طور کلی دو هدف مد نظر است. اول بهبود شرایط موجود و دوم توجه ویژه به رسته های اولویت دار در حوزه آموزش های مهارتی استان، موارد زیر با تکیه بر این دو هدف نگارش شده اند.

-1 انجام داده کاوی و دسته بندی مجدد دوره ها

-2 ایجاد سيستم مدیریت یکپارچه دوره های آموزش مهارتی

-3 انجام مطالعات نيازسنجی دقيق، واقعی و کاربردی

5 - بازنگری جدی در قوانين و آیين نامه های سازمان

-6 تمرکز بيشتر برگروه های آموزشی منطبق با رسته های مزیت دار استان 

-7 واگذاری مراکز دولتی به بخش خصوصی

-8 تطابق و هم سو نمودن واحدهای عملی دانشگاهی با استانداردهای حرفه های فنی و حرفه ای

-9 تدوین مدل های کاری استانی

-10 کاهش تصدی گری دولتی و تمرکز بر آموزشگاه های آزاد

-11 تقویت آموزش های الکترونيک