بنر صفحه اصلی

اصفهان

شمای کلي اقتصادی استان

استان اصفهان از دیرباز به عنوان یک استان صنعتی شناخته میشود و به دلیل قرارگیری صنایع بزر و کلیدی همچون فولاد، پالایشگاه، پتروشیمی، سیمان و انرژی هسته ای نه تنها سهم بالایی در صنعت کشور دارد بلکه زمینه شکل گیری صنایع کوچک و متوسط زیادی در این استان فراهم شده است. وابسته ی اغلب صنایع استان به صنایع بزرگ کشور و رکود اقتصادی سال های اخیر در سطح کلان کشور، کاهش شدید منابع آب و از بین رفتن کشاورزی در بسیاری مناطق استان، نرخ بالای مشارکت اقتصادی استان و در نتیجه بالا بودن تقاضای نیروی کار، افزایش چشمگیر مهاجرت از روستاهای استان به دلیل کاهش منابع آب و اشتغال وابسته به شهرهای بزرگ برای استفاده از فرصت های شغلی در بخش صنعت، افزایش نرخ مهاجرت از سایر استانها به استان اصفهان به منظور استفاده از منابع استان و... همگی از عواملی هستند که طی سالهای اخیر موجب بالا رفتن نرخ بیکاری در این استان شده اند. وجود صنایع بزرگی مانند فولاد، پتروشیمی، سیمان و... موجب شکل گیری جایگاه ویژه ای برای این استان در اقتصاد کشور شدده است . مرکزیت استان اصفهان و امنیت آن زمینه شکل گیری صنایع نظامی و استراتژیک و همچنین بخش اصلی انرژی هسته ای کشور را فراهم نموده است . اشتغال در شمال استان با محوریت کاشان در بخش صنعت و کشاورزی است و آمار تعداد بیکاران آن به دلیل وجود فرصتهای بیشتر، معمولاً از متوسط استان کمتر است. مهاجرت در این منطقه بیشتر به شهر کاشان است که به دلیل حضور سایپا کاشان وضعیت به مراتب بهتری نسبت به سایر شهرهای استان دارد. کشاورزی هم نه تنها برای برخی شغل اول است بلکه بسیاری از فعالین اقتصادی از آن به عنوان شغل دوم خود ارتزاق میکنند. سمت غرب استان به همراه شهر سمیرم کاملاً کشاورزی که در این بین شهرستان گلپایگان به دلیل ظرفیتهای ایجاد شده در بخش صنعت همچون قطعه سازی و صنایع لبنی و پتروشیمی ساختار دوگانه صنعتی و کشاورزی دارد ولیکن در کلیت منطقه، زراعت، باغداری، صدنایع تبدیلی، زنبورداری و... رونق بهتری نسبت به سایر شهرهای استان دارد.

کشاورزی

استان اصفهان یکی از مراکز اقتصادی و از قطب های صنعت کشاورزی کشور بوده است، که با دارا بودن شرای اقلیمی متنوع و قابلیتهای بالقوه منابع طبیعی و منابع انسانی تجهیز شده، به عنوان یکی از استانهای مهم کشور در زمینه تولید محصولات کشاورزی، دامی و پروتئینی میباشد. متأسفانه بحران خشکسالی و کمبود منابع آب برخی از مزیت های کشاورزی استان را از بین برده است و در حال حاضر کشاورزی زراعی و باغی در حال جایگزینی با کشاورزی گلخانه ای و صنایع تبدیلی کشاورزی هستند. شاخص ترین رتبه های استان در بخش کشاورزی به ترتیب زیر است:

-رتبه دوم در تولید گیاهان دارویی گلخانهای در کشور

-رتبه دوم در تولید پیاز در کشور

-رتبه سوم در تولید سیبزمینی در کشور

-رتبه سوم در تولید سیب در کشور

-رتبه سوم در تولید انار در کشور

-رتبه سوم در تولید گل محمدی در کشور

-رتبه اول در تولید سبزی و برخی صیفی گلخانهای در کشور

-رتبه اول در تعداد کلنیهای زنبور عسل و رتبه چهارم در تولید عسل در کشور

-رتبه اول در تولید شیر خام در کشور

-رتبه اول صنایع تبدیلی کشاورزی در کشور


صنعت

براساس مطالعات انجام شده درخصوص وضعیت کلی صنعت، معدن و تجارت استانهای کشور استان اصفهان به عنوان رتبه اول توسعه یافتگی صنعتی، معدنی و تجاری کشور و یکی از مهمترین قطبهای اقتصادی کشور برگزیده شده است. رسته های صنعتی مختلفی از جمله صنعت تولید و فرآوری سنگهای ساختمانی، صنعت تولید قالی و قالیچه، صنعت آماده سازی و ریسندگی الیاف نسداجی، صنعت ساخت انواع محصولات پلاستیکی، صنعت ریخته گری و قطعه سازی از فولاد، آهن و فلزات اساسی، صنعت ساخت قطعات و ملحقات وسایل نقلیه موتوری )سبک و  سنگین(، صنعت تولید زیورآلات طلا و جواهر، صنعت تولید پوشاک، صنعت تولید کفش از چرم مصنوعی در استان اصفهان دارای مزیت رقابتی هستند. اصفهان در تولید آجر، تولید سیمان، تولید گچ، ساخت قطعات خودروهای سنگین، تولید و فرآوری سنگهای ساختمانی، تولید فرش ماشینی و... دارای رتبه ممتاز و غالباً اول در سطح کشور است و سهم بالایی از اشتغال بخش صنعت را نیز به خود اختصاص داده است. بخش دیگری از صنایع خرد و کوچک و متوسط استان فعالیتی صنفی دارند و سهم بالایی در صنعت استان بر عهده آنها میباشد. برخی از آنها مانند نساجی، زیورآلات طلا، پوشاک و کفش نه تنها سهم قابل توجهی در اقتصاد و اشتغال استان دارند بلکه در سطح کشور رتبه و جایگاه ممتاز دارند. خوشبختانه استان اصفهان به دلیل برخورداری از بافت صنعتی و خدماتی، تقریباً تمامی زیرساخته ای لازم برای توسعه بخش صنعتی را داراست. راه های درون شهری و برون شهری، شهرک های متعدد صنعتی، بنگاه های توانمند حمل و نقل کالا، راه آهن، فرودگاه، گمرک تخصصی، زیرساخت های شهری و... همگی در سطح قابل قبولی برای توسعه بخش صنعت و معدن در اصفهان قرار دارند.

خدمات

بخش خدمات استان اصفهان را در چهار بخش اصلی میتوان تقسیم بندی کرد که عبارتند از اصناف، بازرگانی، گردشگری و ساختمان. مهمترین رسته های بخش اصناف، تولیدی هستند و نگاه مان به آنها باید تولیدی و صنعتی باشد. از مهمترین رسته های صنفی میتوان بده صنایع دستی، صنایع ماشین کاری و فلزتراشی، فنآوری اطلاعات IT ، گز و شیرینی سنتی اصفهان و حمل و نقل بار جادهای اشاره کرد. همواره صادرات و واردات کالا در استان اصفهان در رتبه های اول کشور قرار داشته است که شاید علت اصلی آن، ساختار اقتصادی و کسب و کار استان اصفهان است که به اقتضای آن، سیستم صادرات و واردات و به ویژه اداره گمرک اصفهان و همچنین سازمان بازرگانی ساز و کار و فرآیندهایی منظم و توسعه یافته را به دست آورده اند. بسیاری از رسته های مرتب با ساختمان از جمله آجر، سنگ، سرامیک، لوله و اتصالات و... جزء مزیتهای استان محسوب میشوند و استان اصفهان دارای رتبه برتر در سطح کشور در آن زمینه است. شاید بتوان گفت یکی از مهمترین دلایلی که طی سالهای اخیر در استان اصفهان موجب رکود واحدهای صنعتی و بالا رفتن نرخ بیکاری در این استان شده است وایستگی تعداد زیاد رسته های استانی به ساختمان و رکود این بخش در سطح کشور از چند سال پیش تاکنون بوده است.


روند و نقاط عطف اقتصاد و اشتغال استان

استان اصفهان از دیرباز به عنوان یک استان صنعتی شناخته میشده و همواره مهد بسیاری از کسب و کارهای حوزه صنعت و فعالیت واحدهای بزرگ و نمونه بوده است. در حال حاضر استان اصفهان به عنوان رتبه اول توسعه یافتگی صنعتی، معدنی و تجاری کشور و یکی از مهمترین قطب های اقتصادی کشور و بالاتر از استانهای تهران و خراسان رضوی برگزیده شده است. اما اینکه چرا استان اصفهان به یک استان صنعتی تبدیل شد میتوان گفت بیشتر روندی تکلیفی و دستوری بود که در سالهای نه چندان دور، برخی صنایع بزرگ مانند ذوب آهن به واسطه مرکزیت استان و مزیتهای امنیتی و همچنین دسترسی به منابع آب در آن زمان، در اصفهان تأسیس و شروع به کار کردند. به این واسطه ضمن ایجاد فرصتهای شغلی متعدد، بسیاری از شهرهای حومه این کارخانجات از جمله اصفهان نیز منتفع شدند و رونق یافتند. این آغاز کار بود و فرصتهای ایجاد شده در بخش صنایع وابسته خدماتی و همچنین صنایع پایین دستی موجب شکل گیری واحدهای تولیدی و صنایع خرد و کوچک و متوسط زیادی حول محوریت همین کارخانجات گردید. همین نقطه عطف کافی بود تا با افزایش واحدهای صنعتی، بالا رفتن سطح درآمدها، تخصص یافتگی کارکنان این واحدها، رونق رشته های صنعتی دانشگاه ها و...، برخی صنایع دی ر نیز که وابستگی کمتری به صنایع بزرگ داشتند ایجاد شده و رونق زیادی یافتند. از جمله اینها میتوان به صنعت سنگ های ساختمانی، صنعت تولید آجر اصفهان، صنعت طلاسازی، صنعت کفش، صنعت فرش و... اشاره نمود. این روند روز به روز سرعتش بیشتر میشد و نوعی فرهنگ و تفکر صنعتی و تولیدی در اصفهان شکل گرفت که تاکنون نیز ادامه دارد. قرار گرفتن استان اصفهان در شاه راه ارتباطی شمال به جنوب و شرق به غرب امکان دسترسی آسانتر به تمام نقاط کشور را فراهم نموده است. همین مزیت بر قدرت توزیع واحدهای تولیدی و حضور آنها در سایر استانهای کشور افزود و تولیدکنندگان توانستند به سرعت سهم بالایی در اقتصاد کشور به دست آورند.




جمع بندی و معرفي رشته های مورد نیاز

در این بخش دو ایراد اصلی وجود دارد . ایراد اول مربوط به منقضی شدن برخی سرفصل های آموزشی دوره ها و عدم انطباق آنها با نیاز واقعی رسته مورد نظر میباشد که باید با نظر کارشناسی ذینفعان هر رسته اصلاح گردد. ضمن اینکه ساعات آموزشی نیز در برخی دوره ها بسیار زیاد است و قطعاً باید اصلاح گردد. ایراد دوم مربوط به بوروکراسی اداری بسیار طولانی سازمان فنی و حرفه ای برای انجام اقدامات مقتضی در تعریف، اصلاح و تغییر سرفصل ها و دوره ها، صدور مجوزها و... میباشد که باید اصلاح شود چرا که سرعت تغییرات در برخی رسته ها زیاد است و سرفصلی که امروز پیشنهاد میشود ممکن است سال آینده کاربردی نداشته باشد و یا باید حتماً اصلاح گردد. همان گونه که گفته شد عملکرد بخش دولتی نسبت به آموزشگاه های خصوصی در رسته های اولویتدار نسبتاً بهتر است . علت اصلی این موضوع اولاً گرایش بخش خصوصی به دورههای سادهتر، پرتقاضا و ارزانتر در راه اندازی است. به همین دلیل نزدیک به 90  درصد آموزش اهها در بخش خدمات و نیمی از آنها در سه رسته آرایشگری زنانه، آشپزی و خیاطی متمرکز شده اند چرا که هم هزینه راه اندازی آن پایین است و هم از نظر تقاضا به دلیل پایین بودن شهریه و همچنین مدت زمان دوره ها طرفدار بیشتری دارد. ثانیاً در برخی رسته های اولویتدار استان یک دوره آموزشی موفق بدون نیاز به تجهیزات ممکن نیست و سرمایه گذاری جهت خرید این تجهیزات در بسیاری از موارد خارج از توان بخش خصوصی است لذا یا بخش دولتی وارد موضوع شده و یا هیچ اقدامی صورت نگرفته است. در مواردی هم که بخش دولتی ورود کرده و تجهیزات زیادی خریداری کرده است چون نمیتواند بابت شهریه پولی دریافت کند و ملزم به رعایت حق التدریس مصوب است لذا نمیتواند از حضور مدرسین ممتاز و توانمند بهره ببرد لذا کیفیت آموزش کاهش مییابد و بعد از مدتی آمار متقاضیان کاهش مییابد. 

جمع بندی و پیشنهاد

بهترین عملکرد فنی و حرفه ای استان اصفهان در رسته های اولویتدار مربوط به دو رسته قطعه سازی و فن آوری اطلاعات است در حالی که در دو رسته محصولات پلاستیکی و چاپ و بسته بندی هیچ عملکردی نداشته است. مشکلات حوزه فنی و حرفه ای استان به صورت اختصار به شرح زیر میباشند:

- عدم تطابق کامل عرضه و تقاضا به دلیل عدم آگاهی طرفین از توانمندی های و نیازهای یکدیگر 

- کمبود تجهیزات در رشته های مرتب با صنعت

- بروکراسی شدید اداری فنی و حرفه ای و زمانبر بودن اغلب اقدامات از جمله تصویب استانداردهای آموزشی و دریافت مجوز

- ناکارآمد بودن و قدیمی شدن برخی استانداردها و عدم باز نگری در آنها

- عدم دسترسی به مدرس در برخی استانداردها و یا عدم توان جذب مدرسین با کیفیت

- عدم توجیه پذیری سرمایه گذاری بخش خصوصی در برخی رشته ها به دلیل بالا بودن هزینه تجهیزات

- موازیکاری های آموزشی توسط سایر دستگاه ها و سازمانهای دولتی و غیردولتی