بنر صفحه اصلی

هرمزگان

مای کلی اقتصادی استان
استان هرمزگان در جنوب ایران و در شمال تنگه هرمز قرار دارد. کرانههای این استان در شرق بر دریای عمان و در غرب بر خليج فارس قرار دارند. این استان حدود 72631 کيلومتر مربع مساحت دارد که از این نظر)وسعت( 4,1 درصد از مساحت کشور میباشد. هرمزگان از جهت شمال و شمال شرقی با استان کرمان، غرب و شمال غربی با استانهای فارس و بوشهر از شرق با سيستان و بلوچستان همسایه بوده و جنوب آن را خليج فارس و دریای عمان در نواری به طول تقریبی 900 کيلومتر دربرگرفته است. بندرعباس به عنوان مرکز استان، امروزه یکی از شهرهای بزرگ ایران میباشد که مرکز مهم فعاليتهای اقتصادی و تجاری است. هرمزگان در سال 1395 دارای 13 شهرستان بوده و براساس سرشمارری نفوس و مسکن سال 1395 جمعيتی برابر با 1776415 نفر دارد . از گذشته های دور فعاليت عمده مردم هرمزگان در زمينه کشاورزی، ماهیگيری و بازرگانی و لجستيک بوده است. البته طی 15 سال اخير با توسعه صنایع بزرگ در استان ، بخش بيشتری از ساکنين در این صنایع مشغول به کار شده اند. این استان همچنين دارای معادنی از قبيل نفت، گاز، کروميت، خاک سرخ و ... است. در ضمن هرمزگان در زمينه حمل و نقل دریایی و شيلات از موقعيت اقتصادی برجسته ای برخوردار است.
کشاورزی 
از دید کارشناسان این حوزه موارد زیر از عمده ترین موانع پيش روی توسعه اشتغال در بخش کشاورزی استان به شمار می آیند:
1.  محدودیت های مرتبط با اخذ تأیيدیه های لازم برای صدور مجوز کسب و کارهای خانگی - محدودیت قوانين سازمان غذا و دارو در خصوص تایيد طرح های صنایع تبدیلی و تکميلی مشاغل خانگی بخش کشاورزی - محدودیت قوانين سازمان دامپزشکی در خصوص تایيد طرح های امور توليدات دامی مشاغل خانگی
 2. تمایل جوانان به مهاجرت به شهر ها و عدم رغبت جهت راه اندازی طرح های خرد و کوچک 
 3. وجود شرایط خشکسالی و تاثير پذیری مشاغل کوچک
4.  عدم وجود فناوری های مورد نياز جهت تکميل زنجيره توليد در روستاها
 5. وجود ضایعات زیاد در مشاغل خرد و کوچک
 6. پایين بودن بهره وری عوامل توليد در این مشاغل
همچنين برخی مشاهدات ميدانی نشان می دهد پایين بودن سواد اقتصادی در سطح وسيعی از شاغلين این حوزه باعث شده شرایط لازم برای سودجویانی که از هرگونه بحران و تنگنا برای سرکيسه کردن این قشر استفاده می کنند ، مهيا شود. هرگونه اقدامی که منجر به افزایش سطح دانش و مهارتهای اقتصادی و مالی افراد و نهادهای رسمی و غير رسمی این حوزه گردد ، می تواند در بهبود وضعيت معيشت این بخش فعال اقتصادی موثر واقع گردد.

صنعت
مشاهدات ميدانی نشان می دهد که عمده اشتغال صنعتی استان مربوط به صنایع بزرگ استان است که بصورت مستقيم و غيرمستقيم ) نيروهای پيمانکاری ( بيش از ده هزار نفر اشتغال ایجاد نموده اند که فهرست آنها به قرار زیر است :
-1 مجتمع کشتی سازی و صنایع فراساحل ایران ) ایزوایکو (
-2 مجتمع فولاد هرمزگان جنوب
-3 محتمع فولاد کاوه جنوب
-4 پالایشگاه نفت بندرعباس
-5 پالایشگاه گاز سرخون و قشم
-6 شرکت سيمان هرمزگان
-7 شرکت آلومنيوم المهدی
-8 شرکت منطقه ویژه خليج فارس
-9 پالایشگاه ميعانات گازی ستاره خليج فارس
همچنين پروژه صنعتی مجتمع صبا فولاد از صنایع بزرگی است که در آینده نزدیک به بهره برداری خواهند رسيد. پالایشگاه نفت بندرعباس طی سالهای 1390 تا 1392 جزء شرکت های برتر کشور از لحاظ ميزان فروش بوده است. همچنين پالایشگاه ميعانات گازی ستاره خليج فارس پس از بهره برداری کامل ، بزرگترین پالایشگاه ميعانات گازی جهان خواهد بود. لازم به توضيح است که در حال حاضر فاز اول این پالایشگاه به بهره برداری رسيده است. معدن در سالهای اخير وضعيت پر افت و خيزی داشته است . مخصوصا با افزایش ناگهانی نرخ ارز در بازه ای از زمان انجام فعاليتهای معنی با انگيزه صادرات بسيار توجيه پذیر شد . به همين دليل در سال 1392 جهش بزرگی را در این حوزه شاهد بودیم . البته افت جهانی قيمت مواد معدنی در سه ساله اخير ، روند شتابان این رشد را کند کرد. بنا به گفته برخی فعالان این حوزه بسياری از فعالان اقتصادی پيش بينی می کنند که در آینده اهميت ارزش افزوده استخراج معدن به شکل چشمگيری افزایش خواهد یافت و از این رو قسمتی از سرریز سود حاصل از سایر فعاليتهای اقتصادی خود را در بخش معدن سرمایه گذاری نموده اند . البته رکود اقتصادی در سالهای اخير این روند را با مشکلاتی مواجه کرده است.
خدمات
عمده اشتغال استان در حوزه خدمات را می توان در رسته های حمل و نقل و لجستيک ، خدمات فنی ومهندسی و تأمين نيروی انسانی مشاهده کرد. رسته حمل و نقل در بخش مربوطه بيشتر توضيح داده شده است . در حوزه خدمات فنی و مهندسی با توجه به اینکه استان هرمزگان یکی از استان های پرشتاب در اجرای طرحهای بزرگ عمرانی است ، اشتغال قابل توجهی را در این بخش شاهدیم . همچنين با توجه به نياز بالای سازمانها به تأمين منابع انسانی عمدتا در رسته های خدماتی ، بخش بزرگی از نيروی کار و علی الخصوص نيروی کار مهاجر از سایر شهرهای استان به بندرعباس را در خود جای داده است. حوزه گردشگری استان هرمزگان از جمله کسب و کارهای مهم در استان محسوب می گردد . علت اهميت این حوزه ارتباط ویژه و دو سویه آن با سایر کسب و کارها می باشد . از طرف دیگر به دليل ماهيت آن گروه های مختلف جمعيتی و سطوح متفاوتی از کسب و کارهای رسمی و غير رسمی را در بر می گيرد. اما علی رغم اهميت ویژه این حوزه به دليل وجود کسب و کارهای غير رسمی متعدد در این بخش تهيه آمار مستند با مشکلاتی مواجه است . از این رو تحليل این بخش عمدتا بر اساس نتایج حاصل از مصاحبه با مطلعين این حوزه ، انجام پذیرفته است .

روند و نقاط عطف اقتصاد و اشتغال استان
استان هرمزگان در بخش های مختلف اقتصادی دارای برخی ویژگي های منحصر به فرد است که با تکيه بر آنها می توان بهبودی در وضعيت اشتغال استان ایجاد کرد . در بخش کشاورزی ، این استان در توليد انبه و برخی مرکبات جایگاه بالایی را در سطح کشور به خود اختصاص داده است . همچنين به دليل شرایط آب و هوایی متفاوت آن ، توليد صيفی خارج از فصل در این استان امکان پذیر است. در بخش صنعت ، صنایع بزرگ در استان توسعه چشمگيری یافته اند که می توانند موتور محرک اقتصاد استان گردند. در بخش خدمات حوزه حمل و نقل و لجستيک ، پيشانی توسعه اشتغال در استان می باشند.

جمع بندی و پیشنهادات
مطالعه محيط اقتصادی – اجتماعی و دیناميک اشتغال استان هرمزگان از منظر توسعه کسب و کارها با هدف توسعه اشتغال نشان می دهد که رسته های اولویت دار پراشتغال استان را می توان در چهار گروه دسته بندی کرد : 
گروه اول رسته هایی که امروزه پراشتغال هستند و در آینده نزدیک دچار تحولات بنيادینی خواهند شد که از آن جمله به رسته صيادی می توان اشاره کرد . این رسته به دليل کاهش ذخایر آبزیان قابل صيد آبهای نزدیک اشتغالشان به شدت در معرض خطر است و بایستی رویکرد آن به آبزی پروری تغيير کند. رسته توليد صيفی جات در فضای باز نيز به دليل کاهش سطح آب در دسترس به شدت در معرض خطر است . این رسته نيز باید به کشت صيفی جات گلخانه ای سوق داده شود . در این رسته ها آموزش های مهارتی جایگاه ویژه ای دارند چرا که ارزش افزوده مهارت کسب شده طی صدها سال توسط جمعيتی نزدیک به 45000 نفر از شاغلين استان به ناگاه طی چند سال ) شاید کمتر از 10 سال ( به صفر خواهد رسيد . این موضوع زنگ هشدار را برای سياستگذاران و مجریان به صدا درآوره است و باید هرچه سریعتر برای آن اقدام اجرایی کرد. از طرف دیگر برنامه ریزی صحيح و اجرای به موقع این برنامه ها فرصت بی نظيری را برای اشتغال استان ایجاد خواهد نمود به نحوی که ایجاد بيش از 100000 نفر اشتغال جایگزین را می توان پيش بينی کرد. بنابراین توسعه آموزش های مهارتی تأثير مستقيمی در توسعه این رسته ها و افزایش اشتغال آنها دارد . 
گروه دوم رسته های کسب و کار هایی که با توجه به برنامه های توسعه ای استان آینده روشنی برای آن ها پيش بينی می شود . توسعه اشتغال در این رسته ها مستلزم تربيت نيروی انسانی ماهر است که از آن جمله می توان به رسته بزرگ خدمات فنی و مهندسی اشاره کرد . این رسته و حلقه های زنجيره ارزش آن مانند طراحی ، اجرا و بهره برداری با توجه به آغاز عمليات اجرایی دو قطب بزرگ اقتصادی در شرق ) جاسک ( و غرب ) پارسيان ( استان و پروژه های بزرگ توسعه ای مرکز استان ) بندرعباس ( در آینده نزدیک اشتغال قابل توجهی ) حداقل 60000 نفر ( را به خود اختصاص خواهند داد .لذا تجهيز نيروی انسانی مورد نياز این رسته از طریق آموزش های مهارتی منجر به افزایش اشتغال خواهد شد.
گروه سوم رسته های کسب و کاری که با توجه به وضعيت موجود آن برای توسعه ، بيشتر نيازمند برنامه ریزی کلان صحيح هستند . مهارت های نيروی انسانی موجود بصورت نسبی نيازهای امروز و آینده نزدیک این کسب و کارها را برآورده می نماید . بنابراین درصورتی که برنامه ای جهت تحول در زنجيره ارزش این رسته ها در دستور کار نباشد ، آموزش های مهارتی نقش چشمگيری در افزایش اشتغال نخواهد داشت. از طرف دیگر توجه به ایجاد و تقویت زنجيره های ارزش موجب تحول و توسعه در این کسب و کارها خواهد شد . رسته های صنایع دستی و گردشگری ، توليد و فرآوری خرما ، توليد و فرآوری مرکبات و انبه ، توليد و فرآوری دام و طيور ، استخراج و فرآوری مواد معدنی در این گروه قرار می گيرند . درصورت سياستگذاری جهت ایجاد و تقویت حلقه های مفقوده یا ضعيف این رسته ها ، آموزش مهارت های مورد نياز در این حلقه ها می تواند بطور مستقيم توسعه این رسته ها و افزایش اشتغال ) بيش از 20000 نفر ( در استان را سبب شود .
گروه چهارم رسته های پراشتغالی که علی رغم نياز به آموزش های مدوام جهت ارتقای توانمندی ها، نيروی انسانی موجود در حد برآورده نمودن نيازهای تخصصی فعلی رسته مورد نظر توانمند می باشد و تحولات بنيادینی را در آینده نزدیک ) پنج ساله ( برای این رسته ها متصور نيستيم . توسعه کسب و کار و اشتغال این رسته ها عموما به شدت متأثر از ارتقای کيفيت برنامه ریزی اقتصادی و مقتضيات سياسی است که از این جمله می توان به رسته بزرگ حمل و نقل و لجستيک که دارای حلقه های زنجيره ارزش مهمی مانند دریانوردی ، خدمات بندری ، انبارداری ، حمل و نقل جاده ای و حمل و نقل ریلی است ، اشاره کرد.