بنر صفحه اصلی

گلستان

گلستان

شماي كلي اقتصادي استان

دسترسی به دریای خزر، دارا بودن نقطه مرزی اینچه برون، مزیت های متعدد کشاورزی )زراعت، باغبانی، صید و صیادی، آبزی پروزی، دامداری(، وجود تنوع قومی و مذهبی، آب و هوای متنوع و داشتن تاریخچه غنی و صنایع دستی مطرح، قرار گیری در محورهای مواصلاتی پر سفر )منتهی به خراسان و مازندران و مرز اینچه برون( و دارا بودن جاذبه های متعدد و متنوع گردشگری ) تاریخی، مذهبی، طبیعی و ورزشی ( خود مزایایی در جهت تحرک بخشی به حوزه اشتغال استان می باشند.

کشاورزی

محور فعالیت های اقتصادی استان گلستان، فعالیت های کشاورزی است. این فعالیت ها شامل: زراعت، باغداری، جنگل و مرتع، دام و طیور، شیلات و آبزیان می باشد. در گذشته این استان را سرزمین طلای سفید ) به دلیل کشت و فرآوری فراوان پنبه( می نامیدناد اماا باه مارور زماان و باا تغییارات ساختاری اقتصادی ایجاد شده، کشت پنبه کاهش یافته است به صورتی که اکنون این محصول از محصولات اصالی اساتان شاناخته نمی شود. گندم، ذرت، لوبیا، توتون و تنباکو، سویا و کلزا از مهم ترین محصولات زراعی، انار، زیتون و میوه های هسته دار و داناه دار از مهم ترین محصولات باغی استان میباشند. در طی سال های اخیر کشت های گلخانه ای صیفی جاتی مانند خیار و گوجاه فرنگای نیز به محصولات باغی استان اضافه شده است.بحران های آبی اتفاق افتاده در سال های اخیر، کشاورزی استان را با خطارات جادی روبرو کرده است به صورتی که کشت برنج در مناطقی از استان محدود شده است. گندم عمده ترین محصول زراعتی استان بوده کاه هم به صورت دیم و هم آبی کشت شده و نسبت به کل کشور از عملکرد بالایی برخوردار است.

شاخصترین رتبههای استان در بخش کشاورزی به ترتیب زیر است:

رتبه اول در تولید دانه های روغنی )سویا و کلزا(

رتبه دوم در تولید گندم

رتبه دوم در تولید زیتون

رتبه سوم در تولید میوه های هسته دار

رتبه سوم در تولید کرم ابریشم

رتبه چهارم در تولید برنج کشور

عمده ترین تولیدات باغی استان عبارتند از: هلو، آلو قطره طلا، پرتقال، نارنگی و توت نوغان می باشد.

 جنگل های استان از تنوع گونه ای بسیار خوبی برخوردار بوده و در واقع یکی از مهمترین و با ارزش ترین جنگل های تجاری و صنعتی کشور به شمار می آید؛ گونه های با ارزشی چون بلند مازو، راش، توسکا، افرا، ملج، نمدار، ممرز و ... در ایان جنگال ها وجود دارند که از نظر زیست محیطی و اقتصادی دارای اهمیت فراوانی می باشند. علاوه بر این گونه ها باید به گوناه ای کمیااب سرخدار اشاره کرد که به صورت نسبتا خالص و انبوه در محدوده ای از جنگل های علی آبادوجود دارد؛ همچنین گونه زربین در جنگل های زرین گل علی آباد، رامیان و مینودشت، جامعه جنگلی قابل توجهی را تشکیل می دهد.گونه سوزنی بارگ سارونوش نیاز یکای دیگر از گونه های درختی ویژه می باشد، در جنگل های سورکش علی آباد در ارتفاع 1600 متری رویشگاه منحصر به فردی را بوجود آورده است. از نظر موقعیت جغرافیایی و آب وهوایی مراتع استان گلستان را می توان به سه گروه: مراتع ییلاقای، مراتع قشالاقی و مراتع میان بند تقسیم کرد. برخلاف زراعت، باغداری و دامداری استان، فعالیت جنگلداری بخش اندکی از ارزش افزوده بخش کشاورزی استان را در بر می گیرد.

این وضعیت به دو دلیل زیر است:

-1 تولیدات بخش جنگلداری ایجاد ارزش افزوده بالایی نمی کنند.

-2 درست است که استان از جنگل های قابل توجهی برخوردار است، اما بخش قابل توجهی از این جنگل ها حفاظت شده می باشد.

استان گلستان به علت دارا بودن شرایط مناسب آب و هوایی برای کشت نباتات علوفه ای و نیز فرآورده های فرعی آنها، کنجال های مزارع کشاورزی قابل مصرف در تغذیه دام و برخورداری از مراتع وسیع و مستعد، از موقعیت مناسبی برای پارورش انواع دام بهره مند است. علاوه بر وجود کارخانه های تهیه خوراک دام، شمار زیاد فارغ التحصیلان رشاته های دامپروری و دامپزشکی، دانشکده علوم دامی، تعاونی های دامداری، مزیت های خاص مانند : همجواری با کشورهای آسیای میانه و فاصله کم با مراکز عماده مصرف، زمینه مساعدی رابرای توسعه وگسترش دامپروری در منطقه فراهم آورده است. فعالیت های دامپروری استان به طور عمده شامل: انواع دام و طیور، زنبور عسل، کرم ابریشم و آبزیان است. به دلیل وجود جمعیت دامی قابل توجه از قبیل شیر خام، گوشت قرمز، گوشت سفید )مرغ و ماهی(، تخم مرغ، عسل در سطح استان تولید شده و در نتیجه بخش عمده ای از نیازهای غذایی استان و کشور تامین می گردد. صید و صیادی و آبزی پروری نیز بخش مهم دیگر کشاورزی استان می باشد که به دلیل بهره مندی از ساحل دریای خزر همواره رونق مناسبی داشته است. در طی سالیان اخیر بهره برداری های بی رویه و بعضا غیر مجاز از دریا موجب شده است که فعالیت صاید و صیادی کاهش یافته و آبزی پروری )میگو و ماهیان گرمابی( در استان توسعه پیدا کند. تنوع اقلیمی، شاریط خاص اکولاوییکی، برخورداری از منابع آبی لازم از جمله سواحل جنوب شرقی دریای خزر )حوزه شیلات ترکمن( و اکوسیستم های آبی خلایج گرگان و تالاب گمیشان و محصور شدن توسط سه حوزه آبخیز گرگان رود، قره سو و اترک و سایر رودخانه هایی که به دریای خزر می ریزند، استان گلستان را از نظر تولید و استحصال انواع آبزیان شاخص می سازد. عمده فعالیت های شیلات استان گلساتان در بخاش های تولید و استحصار خاویار، صید ماهیان استخوانی، تکثیر و بازسازی ذخایر دریای خزر و تولید و پرورش آبزیاان در دو بخاش آب های شمال )دریای خزر( و آب های داخلی می باشد. مهمترین منابع شیلاتی محدوده جنوب شرقی دریای خزر به سه گروه عمده ماهیان خاویاری، ماهیان استخوانی و کیلکا تقسیم می شود.


صنعت 

استان گلستان یک استان صنعتی تلقی نمی شود. ساختار بخش صنعت استان گویای این مطلب است که صنایع مستقر در استان غالبا جزء آن دسته از صنایعی می باشند که تولیدات آنها متکی بر مواد اولیه بخش کشاورزی است. این وضعیت به نحوی است که حدود 60 درصد از ارزش افزوده و بیش از 70 درصد اشتغال بخش صنعت استان از محل صنایع فعال در تولید مواد غذایی و آشامیدنی حاصل شده است. روند شکل گیری این صنایع، پس از اجرای قانون حمایت از بنگاه های زود بازده، بسیار بیشتر شد. اما با توجه به اینکه ایجاد اغلب این بنگاه ها بدون انجام مطالعات و از نظر اقتصادی توجیه ناپذیر بوده، امروز بخش عمده ای از این صنایع تعطیل شده و یا با حداقل ظرفیت مشغول به کار می باشند. از مهم ترین صنایع موجود در استان )به جز صنایع تبدیلی و تکمیلی مواد غذایی در استان( می توان به موارد زیر اشاره نمود:

تولید سیمان

تولید قطعات فولادی و پروفیل

ساخت مواد شیمیایی و محصولات شیمیایی

صنایع پلاستیک

تولید ادوات کشاورزی

تولید خوراک، مکمل وداورهای دام و طیور

به لحاظ توزیع جغرافیایی، بیشترین تعداد واحدهای صنعتی استان در شهرستان های گرگان، گنبد کاووس، آق قلا و علی آباد قرار دارند. از آنجا که بیشتر محصولات تولیدی کشاورزی و معدنی استان بدون فرآوری به بازر عرضه می شود، توسعه صنعتی استان درزمینه تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی و معدنی در کنار توسعه صنعتی در زمینه فناوری های جدید، به توسعه و ایجاد اشتغال پایدار در استان گلستان منتهی خواهد شد.

خدمات

بخش خدمات نیز به عنوان یکی از بخشهای مهم اقتصادی گلستان بنا بر ویژگیهای خاص استان دارای رسته های متفاوتی می باشد. با تکیه بر این ویژگی ها، از عمده خدمات موجود در سطح استان می توان به خدمات ساختمان، خرده فروشی، حمل و نقل و خدمات گردشگری اشاره نمود.در حال حاضر حمل و نقل گلستان به عنوان یکی از مهم ترین خدمات استان دارای رونق مناسب و اشتغال قابل توجهی می باشد. ترانزیت کالا به کشورهای همسایه ) به خصوص از طریق مرز اینچه برون به کشورهای آسیای میانه(، انتقال کالاهای کشاورزی و سایر تولیدات استان به سایر استان ها )به خصوص از طریق مرز اینچه برون به کشورهای آسیای میانه(، انتقال کالاهای کشاورزی و سایر تولیدات استان به سایر استان ها )سیمان، سویا، کلزا، حبوبات و ...( و نیز حمل و نقل کالاهای درون استان )با تکیه بر انتقال گندم به سیلوهای موجود در استان( موجب رونق مناسب و اشتغال قابل توجه حمل و نقل و خدمات وابسته شده است. به صورتی که در شهرستان های علی آباد، گنبد، آزاد شهر و فاضل آباد اشتغال بخش زیادی از اهالی از طریق همین خدمات تامین می شود. در حال حاضر فرسودگی خودروها و قوانین نامناسب کشورترکمنستان در مورد ورود کامیون های ایرانی مهم ترین مشکلات مربوط به حمل و نقل استان می باشد.

روند و نقاط عطف اقتصاد و اشتغال استان

در حوزه گردشگری نیز با وجود پتانسیل بسیار عالی، متاسفانه تغییر مطلوب و ملموسی صورت نگرفته است. تغییرات در حد بازسازی چند منطقه نمونه گردشگری، احداث چند اقامتگاه بوم گردی و هتل توسط بخش خصوصی بوده است. در امر زیرساخت این حوزه همچون ایجاد راه های دسترسی ایمن و مناسب، توسعه پروازهای فرودگاه، ایجاد خط آهن، تقویت شبکه حمل و نقل مسافری، انتقال زیرساخت های ارتباطی مناسب در سطح روستاها و مواردی از این دست، فعالیت چشم گیری صورت نگرفته است. بواسطه وجود مزیت ذاتی منطقه در خصوص کشاورزی و دامپروری و همچنین وجود سبقه تاریخی در میان اقوام ساکن در استان و از طرفی مشوق های محدود دولتی در خصوص ایجاد کسب و کارهای پایه کشاورزی، بصورت کاملاً مردمی اشتغال و فعالیت در بخش کشاورزی استان با افزایش رو به رو شده است. به این علت تاکید می شود که این افزایش کاملاً مردمی بوده است که اگر دولت نقش تاثیرگذاری ایفا می نمود، می بایست الان شاهد وجود واحدهای فرآوری در تمامی بخش های کشاورزی از زراعت گرفته تا دام می بودیم که متاسفانه نتها شاهد این پدیده نیستیم، بلکه در سال های اخیر واحدهای احداث شده در دوره های گذشته نیز دچار مشکل شده و برخی همچون واحدهای پنبه پاک کنی تعطیل شده اند. بخش عظیمی از کشاورزی استان، خرده مالکی است و از واحدهای کشت و صنعت خبری نمی باشد. به همین واسطه بهره وری در این بخش بسیار پایین بوده بطوری که بخش کشاورزی با وجود داشتن بیشترین حجم اشتغال، کمترین تولید ناخالص داخلی را دارا می باشد. در انتها می توان نتیجه گرفت که بطور کلی جریان اقتصاد و اشتغال استان از گذشته تا به الان بر مبنای کشاورزی بوده است. 


جمع بندی و پیشنهادات

استان گلستان با اقتصادی مبتنی بر کشاورزی و خدمات و با در نظر گرفتن تمامی مزیتها و ویژگی های خود بر اساس آمار سال 1396 )واحد آمار سازمان مدیریت( با نرخ بیکاری بالا وضعیت چندان مناسبی از این منظر ندارد، براساس گزارش حاضر و با در نظر گرفتن جایگاه نهادهای عرضه کننده نیروی کار از جمله سازمان فنی و حرفه ای اهمیت بسیار ویژه ای پیدا میکند.