بنر صفحه اصلی

اردبیل

جمع بندی و پیشنهادات

اقتصاد استان اردبیل عمدتا مبتنی بر مزیتهای بخش کشاورزی و طبیعت منطقه است. سهم استان از تولیدات بخش کشاورزی کشور به مراتب بیش از سهم آن از تولیدات بخش صنعت است. در بخش خدمات گردشگری نیز از جایگاه مناسبی برخوردار است. بر همین اساس 10 رسته اولویت دار استان اردبیل از حیث ظرفیت های ایجاد اشتغال عبارتند از:

در بخش کشاورزی: دامداری، زراعت، باغات میوه، زنبورداری،

در بخش صنعت: صنایع تبدیلی و تکمیلی، صنایع دستی، صنایع پوشاک،

در بخش خدمات: گردشگری، بازرگانی، فناوری اطلاعات و ارتباطات،


شمای کلی اقتصادی استان

استان با وجود ظرفیت های عظیم اقتصادی از جمله منابع آب غنی، دشت های وسیع و حاصلخیز، مراتع، منابع و جاذبه های طبیعی ارزشمند، موقعیت جغرافیایی منحصر بفرد، نزدیکی به کشورهای قفقاز و اشتراکات فرهنگی و قومی با این کشورها، به دلیل نبود زیرساخت های اقتصادی و عدم سرمایه گذاری به یکی از استانهای محروم و توسعه نیافته تبدیل شده است. عدم برنامه ریزی مناسب برای استفاده از ظرفیت های اقتصادی استان، علاوه بر افزایش مهاجرت از استان برای جستجوی کار و امکانات، موجب افزایش جمعیت بیکاران بویژه در بین جوانان در نقاط شهری استان شده است. در شرایط کنونی بیکاری بالا و حجم پایین سرمایه گذاری در کسب و کارهای پایدار و مبتنی بر مزیت های اقتصادی و انسانی، مسئله اصلی اقتصاد استان است که طرح تکاپو با مواجهه توسعه محور و سیاست گذاری و برنامه ریزی درصدد شناسایی دینامیک اقتصادی و اجتماعی سیستمهای کسب و کار و اشتغال دراستان و تحرک بخشی به کسب و کارها و ایجاد اشتغال پایدار در استان اردبیل است.کشاورزی  از دید کارشناسان این حوزه موارد زیر از عمده ترین موانع پيش روی توسعه اشتغال در بخش کشاورزی استان به شمار می آیند:

1.  محدودیت های مرتبط با اخذ تأیيدیه های لازم برای صدور مجوز کسب و کارهای خانگی -  محدودیت قوانين سازمان غذا و دارو در خصوص تایيد طرح های صنایع تبدیلی و تکميلی مشاغل خانگی بخش کشاورزی  - محدودیت قوانين سازمان دامپزشکی در خصوص تایيد طرح های امور توليدات دامی مشاغل خانگی

 2. تمایل جوانان به مهاجرت به شهر ها و عدم رغبت جهت راه اندازی طرح های خرد و کوچک 

 3. وجود شرایط خشکسالی و تاثير پذیری مشاغل کوچک

4.  عدم وجود فناوری های مورد نياز جهت تکميل زنجيره توليد در روستاها

 5. وجود ضایعات زیاد در مشاغل خرد و کوچک

 6. پایين بودن بهره وری عوامل توليد در این مشاغل

همچنين برخی مشاهدات ميدانی نشان می دهد پایين بودن سواد اقتصادی در سطح وسيعی از شاغلين این حوزه باعث شده شرایط لازم برای سودجویانی که از هرگونه بحران و تنگنا برای سرکيسه کردن این قشر استفاده می کنند ، مهيا شود. هرگونه اقدامی که منجر به افزایش سطح دانش و مهارت های اقتصادی و مالی افراد و نهادهای رسمی و غير رسمی این حوزه گردد ، می تواند در بهبود وضعيت معيشت این بخش فعال اقتصادی موثر واقع گردد.


صنعت

صنعت استان اردبیل سهم اندکی در اقتصاد کشور دارد و این استان یک استان صنعتی محسوب نمیگردد. بر اساس آخرین اطلاعات میدانی در حال حاضر 1075 واحد صنعتی دارای پروانه با اشتغال زایی بیش از 20 هزار نفر در استان اردبیل وجود دارد که از این تعداد بجز 16 واحد صنعتی بقیه را صنایع کوچک و متوسط تشکیل میدهد. بخش عمدهای از واحدهای صنعتی استان غیرفعال یا نیمه فعال هستند. بطوریکه تنها حدود 200 واحد صنعتی فعال دراستان وجود دارد مابقی نیمه فعال و یا کاملا غیرفعال میباشند . بررسی ها نشان میدهد بالغ بر 35 درصد صنایع استان صنایع تولید مواد غذایی و آشانیدنی، 22 درصد تولید محصولات کانی غیر فلزی، 11 درصد صنایع تولید محصولات لاستیکی و پلاستیکی و 7 درصد صنایع تولید چوب و محصولات چوبی میباشد. از حیث محل استقرار حدود 70 درصد صنایع استان در شهرستان اردبیل مستقر شده است. نبود زیرساخت های صنعتی، عدم سرمایه گذاری های دولتی در صنایع بزرگ و مادر، فاصله زیاد از صنایع مکمل و بازارهای مصرف و در مجموع شاخص پایین بهبود فضای کسب و کار دلایل عمده توسعه نیافتگی بخش صنعت و عدم سرمایه گذاری در این بخش در استان اردبیل است.


کشاورزی

کاهش سهم بخش کشاورزی از اشتغال استان در دو دهه اخیر بسیار بالا بوده بطوریکه این سهم از بالای50  درصد به حدود 35 درصد کاهش یافته است و عواملی همچون؛ بهره وری پایین کسب و کار کشاورزی، فصلی بودن و و درآمد پایین کشاورزان، عدم تطابق مشاغل کشاورزی با تقاضای کار جوانان بویژه فارغ التحصیلان، پایین بودن سطح امکانات رفاهی در روستاها و مناطق کشاورزی و افزایش ارتباطات و تغییر سبک زندگی اهالی سبب کاهش اقبال جوانان بویژه فارغ التحصیلان به کسب و کارهای کشاورزی و مهاجرات آنها به شهرها شده است. استان اردبیل در تولید عدس و کلزا رتبه اول، تولید سیب زمینی، سویا، هلو و شلیل و پرورش گاومیش رتبه دوم، تولید عسل رتبه سوم، تولید گندم و چغندر قندر رتبه پنجم، تولید حبوبات رتبه هفتم و تولید جوجه یک روزه  10 درصد تولیدات کشور را به خود اختصاص داده است. قابلیت ها و توانمندی های استان اردبیل در بخش کشاورزی به گونه ای است که در تولید 12 نوع محصول مهم و استراتژیک کشور دارای رتبه های اول تا هفتم کشوری است.یک سوم اشتغال استان در بخش کشاورزی محقق می شود که 4 میلیون راس واحد دامی، 6 هزار و 400 تن تولید عسل و 10 درصد جوجه یک روزه کشور در استان اردبیل تولید میشود.


خدمات

سهم بالای بخش خدمات در اقتصاد شهرهای استان بویژه شهر اردبیل میباشد. سهم بسیار پایین واحدهای تولیدی در شهر سرعین نسبت به کل استان و کل کشور نشان دهنده بزرگی بخش خدماتی و توزیعی در اقتصاد شهر سرعین میباشد. دسترسی به بازار مصرف کشورهای قفقاز، اشتراکات فرهنگی با اهالی کشورهای همسایه و قدمت یکصد ساله گمرک بیله سوار فرصت های تجاری زیادی برای استان بخصوص در زمینه صادرات مواد غذایی و واردات محصولات صنعتی و مواد اولیه فراهم نموده است. عمده ترین کالاهای صادراتی استان اردبیل در دو سال اخیر سیب زمینی، مصنوعات پلاستیکی، بیسکوئیت و شیرینی، نوشیدنی ها، پروپیلن، لاستیک، سنگ و مصالح ساختمانی و تایر بادی و عمده ترین کشورهای مقصد صادراتی آذربایجان، عراق وگرجستان میباشد. مهمترین کالاهای وارداتی به استان نیز برنج، کامیون کشنده، مواد اولیه تولید پلاستیک، کائوچو و کنجاله پنبه دانه میباشد. ترکیه، آذربایجان و امارت متحده عربی شرکای عمده وارداتی استان اردبیل هستند.

روند و نقاط عطف اقتصاد و اشتغال استان

استان اردبیل از لحاظ شاخص های اقتصادی و توسعهای از وضعیت مطلوبی برخوردار نیست.  رشد پایین جمعیت استان، خالص مهاجرت منفی، نرخ بیسوادی بالا، نرخ بیکاری بالا و ضریب نفوذ پایین اینترنت و شاخص پایین بهبود فضای کسب و کار و ... منظر مناسبی از توسعه استان را ایجاد نمیکند. لذا لازم است با تکیه بر مزیت های اقتصادی و خصوصیات اجتماعی و فرهنگی استان، زمینه های رونق و توسعه فعالیتهای اقتصادی برای افزایش سطح اشتغال و کاهش فقر فراهم نمود. با بررسی ساختار اقتصادی استان اردبیل و پتانسیل ها و ظرفیت های بخشهای مختلف اقتصادی استان )بعنوان طرف تقاضای نیروی کار(  میتوان نتیجه گرفت که بخش کشاورزی مخصوصا در مناطق شمالی استان که آب و خاک و هوای لازم برای کشاورزی فراهم میباشد از مزیت های بالایی برخوردار است. از طرفی جاذبه های طبیعی، تاریخی و فرهنگی استان صنعت گردشگری را به رسته ای پیشرو در اقتصاد استان تبدیل نموده است. وجود آب های گرم و معدنی فرآوان، جاذبه های طبیعی، ابنیه های تاریخی، دسترسی به مراکز عمده جمعتی ایران در شمالو شمال غرب کشور، همسایگی با کشورهای قفقاز و فراهم بودن زیرساخت ها و اقامتگاه های مناسب در استان باعث رونق صنعت گردشگری شده و آن را به صنعت اولویتدار استان اردبیل )مخصوصا منطقه سبلان(  مبدل نموده است. سایر پتانسیل های اقتصادی این منطقه از جمله تولید سنگ های زینتی )معدن(، اشتهار محصولات غذایی )عسل، لبنیات و ...(، گیاهان دارویی و صنایع دستی )فرش، گلیم و ...( نیز میتواند بعنوان بخش مکمل و سوغاتی در خدمت رونق صنعت گردشگری این منطقه قرار گیرد. با مطالعه عناصر اقتصادی در پهنه استان اردبیل سه منطقه اقتصادی در این استان شکل گرفته است که عبارتند از:

- منطقه اول با محوریت کشاورزی

شامل اکثر مناطق استان با تمرکز بر شهرستان های نیمه شمالی استان )پارسآباد، بیله سوار، گرمی و بخشهایی از مشگین، اردبیل و نمین(

-منطقه دوم با محوریت گردشگری

شامل اکثر مناطق استان با تمرکز بر شهرستان های مرکزی استان)اردبیل، سرعین، مشگین، نیر، نمین، کوثر و خلخال(

- منطقه سوم با محوریت صنعت

شامل بخش هایی از مناطق مرکزی استان )اردبیل و نمین، بخش هایی از پارس آباد، خلخال، گرمی و مشگین(


جمع بندی و پیشنهادات

اقتصاد استان اردبیل عمدتا مبتنی بر مزیتهای بخش کشاورزی و طبیعت منطقه است. سهم استان از تولیدات بخش کشاورزی کشور به مراتب بیش از سهم آن از تولیدات بخش صنعت است. در بخش خدمات گردشگری نیز از جایگاه مناسبی برخوردار است. بر همین اساس 10 رسته اولویت دار استان اردبیل از حیث ظرفیت های ایجاد اشتغال عبارتند از:

در بخش کشاورزی: دامداری، زراعت، باغات میوه، زنبورداری،

در بخش صنعت: صنایع تبدیلی و تکمیلی، صنایع دستی، صنایع پوشاک،

در بخش خدمات: گردشگری، بازرگانی، فناوری اطلاعات و ارتباطات،